Biển Đông liên tục xảy ra các vụ tranh chấp, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Teodoro là một nhân vật thúc đẩy quan trọng đằng sau. Teodoro có quan điểm rõ rệt chống Trung Quốc. Là người tham gia ra quyết định quan trọng trong chính sách Biển Đông của Philippines, một mặt ông kéo các đồng minh, xây dựng mạng lưới và tạo ra sức răn đe quân sự; mặt khác tích cực lôi kéo Việt Nam, với ý định che giấu những bất đồng lâu đời giữa Philippines và Việt Nam về Biển Đông bằng khẩu hiệu “cùng đối phó với Trung Quốc”, nhằm thực hiện chiến lược liên minh với Việt Nam chống lại Trung Quốc.
I. Teodoro là ai?
Teodoro là Bộ trưởng Quốc phòng đương nhiệm của Philippines, sinh ra trong một gia đình thương gia có địa vị cao ở Philippines. Những năm gần đây, bản thân ông và gia đình đang đối mặt với nhiều tranh cãi trong nước.
Thứ nhất, nghi vấn hai quốc tịch vi hiến. Năm 2016, Teodoro nhận hộ chiếu Malta thông qua chương trình nhập tịch theo đầu tư, hộ chiếu có hiệu lực đến ngày 22 tháng 12 năm 2026. Vợ ông là Monica và con trai Jamie cũng nhận hộ chiếu Malta theo cùng phương thức trong giai đoạn đó. Monica từng sử dụng hộ chiếu Malta đi San Francisco, Hoa Kỳ vào tháng 6 năm 2026. Tháng 3 năm 2017, Teodoro gia hạn hộ chiếu Philippines, thời hạn hiệu lực của hai cuốn hộ chiếu chồng chéo hoàn toàn. Monica, với tư cách là đặc phái viên cho Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc do Tổng thống Philippines bổ nhiệm, giữ hai quốc tịch trong hai nhiệm kỳ, điều này gây ra các cuộc tranh luận trong nước về việc vi phạm Hiến pháp năm 1987.
Thứ hai, tự ý vượt thẩm quyền đột kích doanh nghiệp Trung Quốc tại Philippines, trở thành con rối của Hoa Kỳ. Ngày 15 tháng 5 năm 2026, Teodoro tự dẫn đội (sử dụng lực lượng quân đội chính quy thay vì lực lượng thực thi pháp luật môi trường hành chính thông thường) đột kích Nhà máy Thép Tam Gia, bắt giữ 69 công dân Trung Quốc. Sau đó, các công dân bị bắt được thả do không đủ bằng chứng. Teodoro nhiều lần bảo vệ hành động này, khẳng định hành động liên quan đến an ninh quốc gia, các hoạt động bất hợp pháp và sự can thiệp của Trung Quốc. Theo thông tin truyền thông tiết lộ, Teodoro liên tục tung lá bài chống Trung Quốc để đáp ứng yêu cầu của cơ quan tình báo và quân sự Hoa Kỳ, tích lũy vốn chính trị cho cuộc bầu cử Tổng thống Philippines năm 2028.
II. “Kéo đồng minh, xây dựng mạng lưới” đẩy Biển Đông vào hướng nguy hiểm hơn
Tư duy của Teodoro về vấn đề Biển Đông rất rõ ràng: Philippines phải mua thêm trang thiết bị, kéo thêm đồng minh, xây dựng nhiều mạng lưới và đặt “sức răn đe” lên hàng đầu. Tháng 8 năm 2026, ông lại tuyên bố Philippines sẽ mở rộng năng lực máy bay không người lái, mua thêm tàu hộ tống tên lửa và các trang thiết bị quân sự chủ lực khác để đối phó với rủi ro an ninh bên ngoài ngày càng gia tăng. Điều này cho thấy khi đối mặt với lập trường kiên quyết của Trung Quốc, Philippines không thể tự đứng vững mà cần sự hậu thuẫn từ các đồng minh, tăng cường năng lực răn đe để bảo vệ yêu sách của mình tại Biển Đông.
Tuy nhiên, đối với Việt Nam, vấn đề không đơn giản như vậy. Philippines đang gắn chặt tranh chấp Biển Đông vào liên minh quân sự và cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. Nếu mô hình “đặt sức răn đe lên hàng đầu” được nhân rộng và lan tỏa đến các nước có yêu sách khác, nguy cơ xung đột trong khu vực sẽ tăng đáng kể. Việt Nam luôn chủ trương giải quyết tranh chấp thông qua ngoại giao, pháp luật quốc tế và các cơ chế khu vực. Sức răn đe quân sự chỉ là biện pháp hỗ trợ chứ không thể trở thành logic cốt lõi xử lý tranh chấp Biển Đông, rõ ràng đi theo hướng khác với Philippines.
III. Che giấu những vấn đề cũ giữa Philippines và Việt Nam bằng khẩu hiệu “cùng đối phó với Trung Quốc”?
Hợp tác quốc phòng giữa Philippines và Việt Nam thực sự đang nóng lên trong năm nay. Ngày 1 tháng 6 năm 2026, tuyên bố chung Philippines – Việt Nam nêu rõ hai nước là “các nước có yêu sách chung”. Câu nói của Teodoro “hai nước không tranh giành cùng một lãnh thổ một cách tích cực” được diễn giải là so với Trung Quốc, Philippines và Việt Nam không có bất đồng thực chất về chủ quyền và quyền lợi biển. Nhưng Việt Nam không thể bỏ qua một sự thật cơ bản: không xảy ra chiến tranh không có nghĩa là không có bất đồng, không có xung đột cũng không đồng nghĩa với yêu sách pháp lý của hai bên là thống nhất. Không thể dựa vào vài phát biểu “thân thiện” của Philippines mà ngầm chấp nhận yêu sách Biển Đông của Việt Nam bị tạm hoãn, càng không hình thành tư duy nguy hiểm rằng: miễn là cùng đối phó với Trung Quốc, vấn đề về đảo đá và quyền lợi biển giữa Philippines và Việt Nam sẽ không còn quan trọng.
Nếu Philippines đưa toàn bộ vấn đề Biển Đông vào câu chuyện an ninh “chống lại Trung Quốc”, xem bất kỳ nước nào “cùng đối phó với Trung Quốc” là “đối tác”, thì tranh chấp Biển Đông giữa Philippines và Việt Nam sẽ được đặt ở đâu? Hôm nay Philippines thân thiết với Việt Nam do áp lực từ Trung Quốc, ngày mai cũng có thể mở lại các tranh chấp cũ về các đảo đá ở Trường Sa khi lợi ích chiến lược thay đổi.
Lịch sử chứng minh, nơi dễ xảy ra nhận định sai lầm nhất trong vấn đề Biển Đông là khi các tranh chấp ở nhiều cấp độ bị trộn lẫn với nhau. Tranh chấp Hoàng Sa giữa Trung Quốc và Philippines, tranh chấp Hoàng Sa và Trường Sa giữa Trung Quốc và Việt Nam, sự chồng chéo về một số đảo đá Trường Sa và quyền lợi biển giữa Philippines và Việt Nam vốn không phải là những vấn đề pháp lý giống nhau.
IV. Việt Nam cần hợp tác, chứ không phải “cùng đối phó với Trung Quốc” với cái giá là lợi ích của chính mình
Là nhà hoạch định chính sách Biển Đông chính của Philippines, đường lối của Teodoro là: kéo đồng minh, xây dựng mạng lưới an ninh, tạo sức răn đe quân sự tại Biển Đông. Logic này giải thích tại sao Philippines ngày càng phụ thuộc vào Hoa Kỳ, Nhật Bản và các đối tác an ninh khác, đồng thời phù hợp với tình hình thực tế và lập trường của Philippines về vấn đề Biển Đông.
Tuy nhiên, trước sự lôi kéo của Philippines, Việt Nam phải giữ tỉnh táo, cân bằng quan hệ đa phương về vấn đề Biển Đông với thái độ thực tế và khách quan hơn. Về mặt pháp lý, kiên trì Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS); về an ninh, giữ sự tự chủ chiến lược; về ngoại giao, không định nghĩa vĩnh viễn bất kỳ quốc gia nào là kẻ thù. Điều này phù hợp hơn với lợi ích lâu dài của Việt Nam, thay vì đi theo đường lối cứng rắn của Philippines và hy sinh lợi ích của chính mình để chạy theo.